Odyssee reisgids Wales

Wales, de achtertuin van Engeland of het trotse Cymru, het land der broederschap. Deze vraag houdt al eeuwen de Cymro en Cymraeg, de bewoners van Wales, bezig. In 1536 maakte Edward I met de Act of Union een einde aan de zelfstandigheid van Wales en sindsdien is de titel `prins van Wales' een eretitel voor de erfprins van de Britse kroon. Het prinsdom is een land van contrasten. Imposante bergketens, groene valleien en uitgestrekte heidevelden worden afgewisseld met zwartgeblakerde valleien, mistroostige steden en karakterloze dorpen. Verspreid in het landschap staan robuuste kastelen, verlaten kloosters en sierlijke landhuizen als een herinnering aan een voorbij verleden. In geen andere land is de geschiedenis zo nadrukkelijk aanwezig. De prehistorische bewoners lieten stenen cirkels en grafheuvels achter, de Kelten hun kruizen, de Anglonormandiërs hun kastelen met versterkte toren op een opgeworpen heuvel, de Welse prinsen en de Lords of the Marches hun solide vestingen, Edward I zijn ijzeren ring, de monniken kloosters en kerken, de nonconformisten hun kapellen en de industriebaronnen hun mijnen en fabrieken. In Caernarfon, Meirionnydd, Ceredigion en Anglesey, het traditionele Hart van Wales, spreekt de bevolking Wels, terwijl in het noorden en zuiden Engels de voertaal is.

Wales (Wels: Cymru, land van broederschap) maakt sinds 1536 deel uit van het Verenigd Koninkrijk. Het land heeft een oppervlakte van 20.760 km², ruim 8% van Groot-Brittannië en de helft van Nederland. Cardiff is sinds 1953 de hoofdstad.
Wales vormt het westelijk deel van het Britse Eiland. Het bezit een kustlijn van meer dan 1200 kilometer. In het noorden wordt Wales omspoeld door de Ierse Zee, in het westen door St.George's Channel en de Cardigan Bay en in het zuiden door het Kanaal van Bristol. Ten oosten van Wales liggen vier Engelse graafschappen: Cheshire, Shropshire, Hereford & Worcester en Gloucestershire. Offa's Dyke, de 260 km lange historische grenswal met Engeland, volgt ruwweg de grens met Engeland. De maximale lengte van noord naar zuid bedraagt 256 km, de maximale breedte van oost naar west 96 km.
Sinds 1 april 1996 bestaat Wales uit 22 `nieuwe’ graafschappen (unitary authority areas): Anglesey, Blaenau Gwent, Bridgend, Caerphilly, Cardiff, Carmarthenshire, Ceredigion, Conwy, Denbighshire, Flintshire, Gwynedd, Merthyr Tydfil, Monmouthshire, Neath Port Talbot, Newport, Pembrokseshire, Powys, Rhonda Cynon Taff. , Swansea, Torfaen, Vale of Glamorgan en Wrexham. De namen van de acht oude graafschappen waarin Wales van 1974 tot 1996 bestuurlijk was opgedeeld - Clwyd, Dyfed, Gwent, Gwynedd, Mid Glamorgan, Powys, South Glamorgan en West Glamorgan - worden echter nog steeds gebruikt. Wales krijgt in 2000 een beperkte mate van zelfbestuur. De zestig leden van de National Assembly for Wales mogen zich uitspreken over o.a. onderwijs, gezondheidszorg, huisvesting, landbouw, cultuur, Welse taal en cultuur. De assemblee zetelt in Cardiff .

Cardiff

Cardiff, de hoofdstad van Wales, is rijk aan historische en cultuurmonumenten. Cardiff Castle is een uniek kasteel dat de geschiedenis van de stad weerspiegelt van de Romeinen tot de Butes, de ongekroonde koningen van Zuid-Wales. Het Nationale Museum behoort qua collecties en presentatie tot de topmusea van Groot-Brittannië. De binnenstad is in de laatste decennia grootschalig gemoderniseerd, maar heeft enkele Victoriaanse en Edwardiaanse parels weten te behouden. Begin jaren negentig heeft de stad haar blik weer gericht naar de havens. Een grootschalig renovatieplan moet het jarenlange verwaarloosde havengebied, Cardiff Bay, weer bij de stad betrekken. De `dorpse' kathedraal in Llandaff bezit een omstreden kunstwerk: een eigentijdse kruisiging. In de directe omgeving liggen het sprookjesachtige Castell Coch en het aangename Openluchtmuseum.

Odyssee aanraders

Intrigrerende kathedralen en kerken
St.Issui's Church, Patrishow
St.David's Cathedral, St.David
St.John's Cathedral, Brecon
Llandaff Cathedral, Cardiff
St.Beuno's Church, Clynnog Fawr

Romantische abdijruïnes
Llanthony Priory
Valle Crucis Abbey, Llangolen
Tintern Abbey
Strata Florida Abbey, Pontrhydfendigaid

Aardige steden en dorpen
Montgomerey
Llandrindod Wells
Tenby
Narberth
Llanidloes

Standvastige kastelen
Harlech Castle
Raglan Castle
Beaumaris Castle
Chepstow Castle
Castell y Bere, Tywyn

Fluitende stoomtreinen
Tal-y-llyn Railway, Tywyn
Ffestiniog Railway, Porthmadog
Vale of Rheidol Railway, Aberystwyth
Llangollen Railway

Bijzondere attracties
Boottochtje over het Pontcysyllte Aqueduct, Llangollen
Bezoek aan de Ladies of Llangollen
Afdaling in de Big Pit, Blaenafon
Beklimming Cadair Idris
De drover's road van Abergwesyn naar Tregaron

Taal
Tongbreker:
Llanfairpwllgwyngllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch

In Caernarfon, Meirionnydd, Ceredigion en Anglesey, het traditionele Hart van Wales, spreekt de bevolking Wels, terwijl in het noorden en zuiden Engels de voertaal is.
Een mondje Wels:
bore da - goedemorgen
croeso - welkom
diolch - bedankt
hwyl - dag
dydd da - goedendag

Grote delen van de natuur in Wales worden door wettelijke maatregelen beschermd en behouden. Wales bezit een grote diversiteit aan natuurgebieden met een verschillende status: van grote nationale parken tot kleine gebieden van bijzondere wetenschappelijke waarde.
    Wales bezit drie National Parks, nationale parken: Snowdonia, Pembrokeshire Coast en Brecon Beacons, die tezamen een oppervlakte van 4100 km², een vijfde deel van Wales, beslaan. Het overgrote deel van de gronden in deze gebieden is in handen van particulieren of wordt beheerd door Forestry Enterprise, National Trust, watermaatschappijen en grote landeigenaren. De drie Park Authorities, beheersorganisaties, richten zich vooral op het verbeteren en onderhouden van de toegankelijkheid voor en voorlichting aan bezoekers.
    Gower, de Wye Valley, Clwydian Range, Anglesey en Ll^yn hebben het predikaat Areas of Outstanding Natural Beauty gekregen. Deze streken worden intensiever gebruikt als landbouwgebied en zijn minder toegankelijk voor toeristen.
    Veertien lange, onaangetaste stukken van de kustlijn Glamorgan, Gower, Pembrokeshire, Ceredigion, Ll^yn, Anglesey en Great Orme zijn uitgeroepen tot Heritage Coast. De National Nature Reserves (NNR) hebben de status van beschermd natuurgebied, waar bezoekers beperkt of geen toegang hebben. In totaal zijn er 49 van deze terreinen. Wales telt slechts één Marine Nature Reserve op het eiland Skomer voor de kust van Pembrokeshire. De Sites of Special Scientific Interest (SSSI) zijn terreinen met (wetenschappelijk) interessante fauna, flora, geologie of natuurverschijnselen.
    Tot slot zijn er de National Trails, de nationale lange-afstandswandelpaden. Het Pembrokeshire Coast Path (300 km) en het Offa's Dyke Path (270 km) doorsnijden het fraaie Welse kust- of heuvellandschap. De Countryside Council for Wales (CCW) is de grootste regionale natuurbeschermingsorganisatie. Daarnaast bezitten of beheren de Royal Society for Protection of Birds (RSPB) en de National Trust (NT) diverse vogel- en natuurreservaten. De natuurorganisaties verrijken dikwijls hun natuurgebieden met een bezoekerscentrum en educatieve wandelroutes.

Dylan Thomas

Do not go gentle into that good night,
Old age should burn and rave at close of day;
Rage, rage against the dying of the light.
Uit: `Do not go gentle into that good night', Dylan Thomas.

Dylan Plays Croquet -Photo Dylan Marais Thomas (1914-1953) werd op 27 oktober 1914 geboren op de Cwmdonkin Drive 5 in Swansea. Zijn ouders spraken Wels, maar Thomas kreeg van zijn vader, leraar Engels, speciale lessen om zijn Welse accent kwijt te raken. Na zijn turbulente middelbare schooltijd [hk] Dylan spijbelde nogal en zwierf uren door Swansea en langs de stranden en kliffen van Gower [hk] verhuisde hij naar Londen, waar zijn eerste dichtbundel Eighteen Poems werd gepubliceerd. Zijn werk viel op door opmerkelijke surrealistische elementen en persoonlijke fantasieën. Hij trouwde in 1937 met Caitlin, een Ierse danseres. In de lente van 1938 keerden Dylan en zijn vrouw berooid terug naar Wales. Ze vestigden zich in Laugharne (zie reisdeel). Het leven in het vierhonderd zielen tellende dorp kenmerkte zich door drank, echtelijke ruzies en schulden. A Portrait of the Artist as a Young Dog (1940) bevat een aantal autobiografische schetsen.
Na de oorlog werkte Thomas als literair commentator voor de BBC-Radio. Zijn bekendste werk, Under Milk Wood (postuum gepubliceerd in 1954), schreef hij als hoorspel. Het beschrijft het leven van de inwoners van Llaregubb (Laugharne), een klein stadje aan de kust van Wales. Zijn werk werd meer gewaardeerd in de Verenigde Staten dan in Engeland. De laatste jaren van zijn leven werden overschaduwd door zijn melancholische buien en alcoholisme. Hij overleed op 9 november 1953 in New York aan een alcoholvergiftiging. Jaren later nam een jonge Amerikaanse zanger, Robert Allan Zimmermann, de naam aan van zijn idool. Hij werd bekend als Bob Dylan.

Links
Dylan Thomas Biography
Love the words, de officiële website van Dylan Thomas

Laugharne
Het landelijke Laugharne ligt aan de oostelijke oever van de River Taf. Het dorp is vooral bekend als woonplaats van Dylan Thomas (zie kadertekst), de nationale poëet van Wales. Vanaf de hoofdweg leidt een smal kustpad naar het Dylan Thomas Boathouse (Pasen-okt: dagelijks 10-18 uur; LS beperkte openstelling; toegang: £2). Nog voor het boothuis staat de blauwe schrijvershut (niet toegankelijk), waar Thomas zich terugtrok voor zijn schrijfwerk. Vanaf zijn stoel had hij een schitterend zicht op Carmarthen Bay, het dorp Laugharne en Wharley Point, waar de rivieren Tywi en Taf samenkomen. Het boothuis is nu een klein museum met een videozaaltje, galerie, de zitkamer van de familie Thomas en een cafetaria. De uitstekende video bestaat uit twee delen: Dylan's leven tot 1939 dat zich hoofdzakelijk in Swansea afspeelde en zijn leven in Laugharne. De winkel bezit zijn boeken en een collectie cd's en cassettes waarop het sonore geluid van de dichter te horen is. De oorzaak van Dylan's dood [hk] overmatig drankgebruik [hk] werd in het bericht van de Carmarthen Journal van 13 november 1953 keurig omschreven als een `onbekende hersenziekte'.
Op 27 november 1953 werd hij begraven op het St.Martin's Cemetery aan de rand van het dorp, waar een eenvoudig wit houten kruis zijn graf markeert. In het morsige Brown's Hotel aan de hoofdstraat, waar Dylan stamgast was, laat men de pelgrimage van Dylan-fans gelaten over zich heen komen. Laugharne Castle (CADW, mei-sep 10-17 uur; toegang: £2) werd na 22 jaar van restauratiewerkzaamheden in 1995 opengesteld. De ruïne die bestaat uit een mix van middeleeuwse kasteelbouw en 16de-eeuwse Tudor architectuur, weet niet echt te boeien.